Նեյրոպեպտիդների հնարավոր դերը գլխուղեղում նուկլեինաթթուների կենսասինթեզի կարգավորման մեջ
Խաչատրյան Գ.
Գլխուղեղի կենսասինթետիկ ռեակցիաների լաբորատորիա և կենսաքիմիայի ամբիոն, Երևանի բժշկական ինստիտուտ, Երևան, Հայաստան
ABSTRACT
Ուսումնասիրվել է նեյրոպեպտիդների՝ 8-լիզինվազոպրեսինի (ԼՎՊ) հինգ անալոգների [դես-9-գլիցին-ամիդ-ԼՎՊ (ԴԳԼՎՊ), Եռ-Գլի-ԼՎՊ, դեամինո-ԼՎՊ (1-β-մերկապտոպրոպիոնաթթու-ԼՎՊ), Լեյ4ԼՎՊ, Ասն1,6-ԼՎՊ] և հիպոթալամուսից առանձնացված երկու կարդիոտրոպ հեքսապեպտիդների (ացետիլացված և ոչ ացետիլացված) ներցիստեռնային ներմուծման դերը գլխուղեղում տարբեր տեսակի ՌՆԹ-ների (ԳՑ և ԱՈւ տեսակի ն-ՌՆԹ, ռ-ՌՆԹ և փ-ՌՆԹ) կենսասինթեզի կարգավորման մեջ։ Ֆենոլային էքստրակցիայի, դիֆերենցող ուլտրացենտրիֆուգացիայի, գելային ֆիլտրացիայի և տարբեր տեսակի ռ-ՌՆԹ-ների ուլտրամանուշակագույն սպեկտրոսկոպիայի համակցված օգտագործման մեթոդը ցույց է տվել, որ ԴԳԼՎՊ-ի, Լեյ4-ԼՎՊ-ի և կարդիոտրոպ հեքսապեպտիդների ազդեցության ներքո ավելացել է ռ-ՌՆԹ-ի և փ-ՌՆԹ-ի պարունակությունը։ Դեամինո-ԼՎՊ-ն, Եռ-Գլի-ԼՎՊ-ն և ացետիլացված հեքսապեպտիդը խթանում են ռ-ՌՆԹ-ի և ԱՈւ տեսակի ն-ՌՆԹ-ի (մ-ՌՆԹ-ի պրեկուրսոր) աճը։ Ասն1-ԼՎՊ-ն ցուցադրում է ոչ սպեցիֆիկ ազդեցություն գլխուղեղի ՌՆԹ-ի կենսասինթեզի վրա։ Առաջարկվել է վարկած գլխուղեղի տարբեր տեսակի ՌՆԹ-ների կենսասինթեզի կարգավորմանը նեյրոպեպտիդների մասնակցության մասին՝ որպես առաջնային հաղորդիչ (մեկնարկային ազդանշան) ցիկլոադենիլատ- և ցիկլոգուանիլատ-զգայուն տրանսկրիպցիայի խթան՝ տարբեր ՌՆԹ-պոլիմերազների ֆոսոֆորիլացման միջոցով։ Ներկայացվել է սխեմա նեյրոպեպտիդների հաղորդչականության հայեցակարգի և ցիկլիկ-3՛, 5՛-մոնոֆոսֆատ նուկլեոտիդ-կախյալ տրանսկրիպցիայի փոխազդեցության միջև, որի համաձայն ցիկլոադենիլատ-կախյալ տրանսկրիպցիան կարևոր դեր ունի ռ-ՌՆԹ-ի և փ-ՌՆԹ-ի կենսասինթեզի մեջ, իսկ ցիկլոգուանիլատ-կախյալ տրանսկրիպցիան՝ մ-ՌՆԹ-ի կենսասինթեզում։